Gökyüzünde sağlık 3… Yerde sevilmez gökte aranır: Domates suyu
İLGİNÇ bir şekilde, normal hayatında hiç domates suyu içmeyen birçok yolcu, uçakta domates suyu içmeyi tercih ediyor ve hatta lezzetini beğeniyor. Bu durum bilim dünyasının da ilgisini çekmiş, havayolu şirketleri tarafından özel olarak araştırılmıştır. Örneğin, bir Alman havayolu şirketi; yılda 59 bin galon bira tüketilirken, ikinci sırada 53 bin galon ile domates suyunun geldiğini bildirmiştir.Yolcu anketleri, domates suyunun yüksek irtifada daha ferahlatıcı, mideyi rahatlatıcı ve doyurucu hissettirdiğini ortaya koymuştur. Bu ilginç tercih farkı, bilimsel çalışmalarla da desteklenmiştir.DOMATES SUYU RADYASYONDAN KORUR MU Uçakta iyi hissettirmesi, domates suyunun yüksek irtifadaki radyasyona karşı koruyucu olabileceği ihtimalini akla getirmiş ve bilim dünyasında ilgi uyandırmıştır. Her ne kadar bu konuda henüz çok kapsamlı klinik çalışmalar bulunmasa da, bazı araştırmalar domatesin içindeki antioksidan madde olan likopenin, radyasyona bağlı DNA hasarını ve oksidatif stres kaynaklı hücre hasarını azalttığını göstermektedir. Benzer şekilde, radyoterapi gören hastalarda domates ve likopenin yan etkileri hafiflettiği de bilimsel yayınlarla desteklenmiştir. Yani burada keramet, domateste değil, onun içerdiği likopen vb. güçlü antioksidan bileşenlerdedir.Bu nedenle, oksidatif stresi artıran işlenmiş gıdalar, basit şekerler, aşırı kalori ve ağır metal içeren (örneğin midye gibi) gıdalardan kaçınmak; bunun yerine doğal antioksidan kaynaklarına yönelmek önemlidir.LİKOPEN NEDİR Likopen, kırmızı ve turuncu meyve-sebzelerde bulunan, A vitaminine dönüşmeyen ama güçlü antioksidan etki gösteren bir karotenoiddir.EN ZENGİN LİKOPEN KAYNAKLARI – Domates: En güçlü doğal kaynaktır. Pişmiş domates, domates sosu, salça ve domates suyu likopen yönünden çok zengindir.- Kırmızı biber: Özellikle kapya biber, likopen açısından güçlüdür.- Karpuz: Domatesten sonra ikinci en yüksek likopen kaynağıdır.- Greyfurt: Pembe çeşitleri likopen içerir.- Kırmızı lahana: Orta düzeyde likopen içerir, ayrıca antosiyanin gibi başka antioksidanlarla destek sağlar.- Kırmızı soğan: Likopen oranı düşüktür ama antioksidan etkisi vardır.- Guava: Özellikle pembe guava, likopen açısından zengindir.LİKOPEN EMİLİMİNİ ARTIRAN FAKTÖRLER – Pişirme: Isıya dayanıklıdır, pişirildiğinde emilimi artar.- Yağ ile tüketim: Zeytinyağı gibi sağlıklı yağlarla birlikte alınırsa daha iyi emilir.- Lifli sebzelerle tüketim: Emilimi destekler.BİLİMSEL OLARAK FAYDALARIKalp ve damar sağlığı- LDL (kötü kolesterol) düşürür.- Damar sertliği riskini azaltır.- Kan basıncını dengelemeye yardımcı olur.Prostat kanseri- Özellikle pişmiş domates ürünleri ile düzenli tüketildiğinde, risk azaltıcı etkisi var.Cilt sağlığı- UV ışınlarına karşı koruma sağlar.- Cilt yaşlanmasını geciktirir.Göz sağlığı- Sarı nokta hastalığı riskini azaltır.- Retina üzerinde koruyucu etki sağlar.İnflamasyon azaltıcı etki- Kalp hastalıkları, bazı kanser türleri ve diyabette olumlu rol oynar.Kansere potansiyel koruma- Akciğer, mide, meme ve cilt kanseriyle ilgili umut verici ama kesinleşmemiş bulgular var.UÇAKTA YEMEĞİN TADI NEDEN FARKLI GELİR Birçok insan, uçak yemeklerinin tadı ve kalitesi hakkında şikâyet eder. Ancak bu durum, sadece yemeklerin kalitesiyle değil, yüksek irtifanın tat alma duyuları üzerindeki etkisiyle de ilgilidir. Uçakta tatlılar daha az tatlı, baharatlar daha nötr, tuzlular ise daha az tuzlu algılanır; genel olarak yemekler daha tatsız gelir. Sorunun kaynağı çoğu zaman havayolu şirketlerinin mutfaklarına bağlansa da, gerçekte uçuş ortamının duyusal etkileriyle ilgilidir.Yolcuların tat alma duyusunu olumsuz etkileyen üç temel çevresel faktör şunlardır:- Kabin içi düşük hava basıncı.- Düşük nem oranı.- Uçak motorlarının oluşturduğu yüksek arka plan gürültüsü.Bunlara ek olarak, araştırmalar göstermektedir ki; kalitesiz çatal-bıçak ve bardak kullanımı, sosyal etkileşim eksikliği (tek başına yemek), uçuş sırasında yaşanan stres ve kaygıya bağlı kortizol artışı da tat alma duyumuzu olumsuz etkileyen diğer unsurlardır.HAVADA TERCİH EDİLEN TAT: UMAMİ Cornell Üniversitesi’nden Prof. Robin Dando’nun yürüttüğü bir araştırmaya göre, uçak kabininde 85 desibele ulaşan gürültü ortamında, tatlı tatlar baskılanırken umami adı verilen lezzet profili daha belirgin hale geliyor.Japon kökenli bir terim olan umami, domates suyu gibi yiyeceklerde bulunan glutamat gibi amino asitlerin iştah açıcı, hoş lezzetini tanımlar. Bu nedenle uçakta, umami yönünden zengin yiyecekler tat alma tomurcuklarının adeta en iyi dostu haline gelir.Uçakta yemek yerken sadece yemeğin içeriği değil, bulunduğumuz ortamın tüm duyusal ve fiziksel koşulları -hatta yüksek irtifada maruz kalınan radyasyon bile- algımızı değiştirir. Yani geçici ama farklı bir tat evreninde bulunuruz. UMAMİ ZENGİNİ BESİNLER Yüksek irtifada sindirimi kolay, gaz yapma riski düşük umami gıdaları tercih etmek önemlidir. İşte uygun seçenekler:Fermente gıdalar- Soya sosu – Parmesan peyniri – Eski kaşarEt ve hayvansal gıdalar- Ançüez (tuzlanmış hamsi)- Ton balığı – Fırınlanmış tavuk veya tavuk suyu- Izgara dana etiSebzeler ve Bitkisel Kaynaklar- Domates (pişmiş veya kurutulmuş) – Yeşil çayMantarlar- Shiitake mantarı (iyi pişmişse)Sıvılar- Kemik suyu – Domates çorbasıSONUÇ:Uçuş sırasında içilen bir bardak domates suyu, sadece ferahlatıcı bir içecek değil, aynı zamanda bilimsel olarak da anlamlı bir tercih olabilir. Gökyüzünde yemeğin tadı gerçekten farklı ama bu farkın ardında yatan nedenler düşündüğümüzden çok daha derin.
Source: Dr.furkan Burak