İsrail”in amacı İran”ı işgal etmek değil onunla müttefik olmak

İsrail”in amacı İran”ı işgal etmek değil onunla müttefik olmak

�ran, y�z�l��m�yle Suudi Arabistan”�n ard�ndan Orta Do�u”nun en geni� topraklar�na sahip ikinci �lkedir. Buna kar��l�k �srail”in y�z�l��m�, �ran”�n yakla��k yaln�zca y�zde 1.26″s�na denk gelmektedir. Bu nedenle �srail”in stratejik hedefi, rejim de�i�ikli�i yoluyla �ran”� i�eriden d�n��t�rmek ve kontrol edilebilir bir akt�re �evirmektir.

Prof. Dr. �smail �ahin/ Uluslararas� Kriz Ara�t�rmalar� Merkezi Ba�kan�

�srail”in amac� �ran”� i�gal etmek de�il, onu uzun vadede dengeleyici bir m�ttefike d�n��t�rmektir. Belki bu yorum ba�lang��ta tuhaf kar��lanabilir. Ancak �srail kanad�ndan yap�lan resm� a��klamalarda yer alan detaylar bu de�erlendirmeyi yapmay� m�mk�n hale getiriyor. �ncelikle �unu belirtmekte fayda var: �srail, b�lgede do�rudan i�gale dayal� geni�leme politikalar�n�n s�rd�r�lebilir olmad���n� �ok iyi biliyor. �srail”i destekleyen ba�ta ABD olmak �zere di�er t�m akt�rler de bu ger�ekli�in fark�nda. �ran, 1.648.000 kilometrekarelik y�z�l��m�yle Suudi Arabistan”�n ard�ndan Orta Do�u”nun en geni� topraklar�na sahip ikinci �lkedir. Buna kar��l�k �srail”in y�z�l��m�, �ran”�n yakla��k yaln�zca y�zde 1,26″s�na denk gelmektedir. Bu nedenle �srail”in stratejik hedefi, rejim de�i�ikli�i yoluyla �ran”� i�eriden d�n��t�rmek ve kontrol edilebilir bir akt�re �evirmektir.

Ayr�ca, �ran gibi g��l� bir �lkenin d��man kalmas�, �srail”in g�venli�i a��s�ndan s�rekli bir tehdit �retirken; denetim alt�na al�nm�� bir �ran, �srail”in b�lgesel �st�nl���n� ve Bat� ile olan stratejik ortakl�klar�n� peki�tirebilir. Bu y�zden Tel Aviv”in amac�, �ran”� askeri olarak y�kmak de�il, onu ideolojik ve siyasi olarak n�tralize ederek uzun vadede uyumlu bir ortak haline getirmektir. �uras� bilinen bir ger�ek ki, �srail, �ran”da Pehlevi d�nemini �zlemle yad etmektedir. Zira bu d�nem, iki �lke aras�ndaki ili�kilerin g�rece istikrarl� ve i� birli�ine a��k oldu�u bir zaman dilimiydi. 1941″den �lkesini terk etti�i 1979 y�l�na kadar tahtta kalan son �ran �ah� Muhammed R�za Pehlevi d�neminde, �ran Bat� yanl�s� politikalar izliyor ve �srail”i dolayl� olarak tan�yan bir tutum benimsiyordu. �zellikle istihbarat, enerji ve askeri alanlarda iki �lke aras�nda �rt�l� ancak olduk�a yak�n ili�kiler bulunuyordu.

Bat� �izgisindeki �ran

1941-1979 y�llar� aras�nda, �ran ile �srail aras�ndaki �rt�k i� birli�ini �ekillendiren �e�itli ortak tehdit alg�lar� s�z konusuydu. Bunlar�n ba��nda, ba�ta M�s�r Devlet Ba�kan� Cemal Abd�nn�s�r”�n �nc�l���n� yapt��� Arap milliyet�ili�i gelmekteydi. Arap milliyet�ili�i hem �srail”in varl���n� sorguluyor hem de �ran”�n b�lgedeki Arap olmayan kimli�ine meydan okuyordu. Bir di�er �nemli tehdit, So�uk Sava� ba�lam�nda Sovyetler Birli�i ve kom�nizmin Orta Do�u”ya yay�lma ihtimaliydi. Hem �ran hem de �srail, ABD”nin b�lgedeki m�ttefikleri olarak Sovyet n�fuzuna kar�� hassast�. �ran”daki Tudeh Partisi gibi kom�nist yap�lar, �ah rejimi kadar �srail”i de endi�elendiriyordu. Ayr�ca, �srail”e do�rudan tehdit olu�turan Filistin Kurtulu� �rg�t� (FK�) ve di�er Filistinli silahl� direni� gruplar�, �ran taraf�ndan da Arap radikalizminin bir uzant�s� olarak g�r�l�yor ve bu nedenle �ah rejimi bu gruplara mesafeli bir tutum sergiliyordu. Benzer �ekilde, devrim �ncesi d�nemde �ran”da g�� kazanmaya ba�layan �slami hareketler de her iki devlet a��s�ndan endi�e vericiydi. Bu yap�lar, �ran”daki �ah rejimini, Bat� yanl�s� d�zeni tehdit etti�i kadar �srail kar��t� s�ylemlerle Filistin davas�na destek �a�r�s�nda bulunuyordu.

1970″li y�llara gelindi�i ise ortak tehdit art�k Baas rejimiyle y�netilen Irak”t�. Irak bir taraftan �ran”�n �att�”l Arap �zerindeki egemenlik iddialar�na kar�� ��k�yor di�er taraftan da Arap d�nyas�nda �srail kar��t� cephede aktif rol al�yordu. Saddam H�seyin”in y�kseli�iyle birlikte bu durum daha da belirginlik kazand�. �ran, Irak”�n g�c�n� dengelemek i�in �lkede isyanc� K�rt gruplara destek verirken, �srail de �ran ile istihbarat payla��m� yaparak bu �abalara dolayl� katk�da bulundu. Her iki �lke de Irak”�n b�lgesel liderli�e oynamas�n� ve kendi ��karlar�n� zay�flatmas�n� �nlemeye �al���yordu. Dahas� �ran ve �srail, devrim sonras�nda da aralar�ndaki d��manl�klar�na ra�men Irak”a kar�� dolayl� bir i� birli�iyle hareket ettiler.

�srail”in �ran”da �slam Cumhuriyeti yerine �ah rejimini tercih temel nedeni, �ah rejiminin Bat� yanl�s�, laik ve otoriter yap�s�yla b�lgedeki dengeleri �srail lehine de�i�tirme potansiyelidir. �ah rejimi, �slami hareketleri desteklemeyen �zelli�iyle b�lgedeki din temelli politikalar� ve i� birliklerini s�n�rlayabilecek bir akt�rd�r. Belki daha �nemlisi, �ah rejiminin Pers (Fars) merkezli �ran milliyet�ili�inden beslenmesi. �ran”�n tarihi kimli�ini antik Pers imparatorluklar�yla ili�kilendirerek �slam �ncesi d�nemi y�celten bu milliyet�ilik anlay���, etnik ve dini az�nl�klar� d��lay�c� bir bi�imde �ekillenmi�ti. Ayr�ca �ah rejimi, �ran”�n laikle�mesini ve modernle�mesini bu milliyet�ilik �zerinden me�rula�t�rmaya �al��m��t�. 1971 y�l�nda �ah Muhammed R�za Pehlevi”nin Persepolis”te d�zenledi�i Ahameni� �mparatorlu�u”nun kurulu�unun 2500. y�l� kutlamalar�, Pers milliyet�ili�inin sek�ler, elitist ve d��lay�c� niteli�ini g�zler �n�ne seren �arp�c� bir �rnektir.

Pers milliyet�ili�i

�srail, Orta Do�u”daki g�� dengeleri ve tehdit alg�s� ba�lam�nda Pers milliyet�ili�ini stratejik olarak destekleme taraftar�d�r. ��nk� bu anlay��, �slamc�l��� ve pan-�slamc� ideolojileri bast�ran, sek�ler, ulus-merkezli bir yakla��m� temsil etti�i i�in �ii devrimci ideolojiye kar�� bir denge olu�turma �zelli�i ta��r. B�yle bir ideolojiye dayanan bir d���ncenin �ran”da iktidara gelmesi, �ran”�n b�lgedeki dini temelli yay�lmac� politikalar�n� zay�flataca�� gibi Hizbullah gibi �srail kar��t� akt�rlerin destek bulmas�n� da zorla�t�racakt�r. Ayr�ca, Pers milliyet�ili�inin etnik az�nl�klar� d��lamas� ve i� �at��malara zemin haz�rlamas�, �srail a��s�ndan �ran”�n i� b�t�nl���n� zay�flatabilecek bir f�rsat olarak de�erlendirilebilir. Dolay�s�yla �srail i�in Pers milliyet�ili�i, �slami tehdit yerine daha �ng�r�lebilir, milliyet�i ve b�lgesel olarak daha i�e d�n�k bir �ran anlam�na gelece�inden Tel Aviv taraf�ndan desteklenen bir ideolojidir.

Burada �u soru akla gelebilir: Pers milliyet�ili�i, �srail i�in uzun s�redir “b�l ve y�net” stratejisinin do�al bir uzant�s� olarak faydal� olmu� �ii-S�nni �at��mas�n� sona erdirmez mi? �ncelikle �unu ifade etmeliyiz ki, �ii-S�nni �at��mas�, M�sl�man �lkeler aras�ndaki birlik ve dayan��may� zay�flatmakta ve onlar�n dikkatlerini �srail yerine birbirlerine y�neltmektedir. Ancak Pers milliyet�ili�i, bu mezhebi kutupla�may� tam anlam�yla sona erdirmeyece�i gibi, onu farkl� bir zemine kayd�racakt�r. O da etnik-k�lt�rel ve tarihsel rekabet alan�d�r. �ran”da Pers milliyet�ili�i g��lenirse, bu kez Arap, T�rk, K�rt ve di�er etnik unsurlar �zerinde bask� artarak mezhep temelli ayr��man�n yan�na etnik merkezli kutupla�ma da yerle�ecektir. B�ylece b�lgede yeni fay hatlar� olu�acakt�r.

�srail”in g�venlik doktrini a��s�ndan hayati olan, b�lgenin birle�ik bir siyasi ve ideolojik blok olu�turamamas�d�r. �ster mezhebi ister etnik temelli olsun, her t�rl� i� �at��ma ve b�l�nm��l�k, �srail”in g�venli�ini ve b�lgesel manevra alan�n� art�racak olmas�ndan dolay�, �ii-S�nni �at��mas�n�n yerine Pers milliyet�ili�inin getirdi�i ayr��ma da �srail i�in stratejik a��dan zararl� de�il, farkl� bir bi�imde faydal� olacakt�r.

Yeni hedef T�rkiye mi?

��in bir de n�kleer silahlanmay� ilgilendiren y�n� bulunuyor. 1970″lerde �ah Muhammed R�za Pehlevi, Bat�”n�n deste�iyle �ran”� b�lgenin en modern ve g��l� �lkelerinden biri haline getirmeyi hedeflemi�, bu do�rultuda n�kleer enerjiyi kalk�nma ve prestij projesi olarak benimsemi�ti. Ancak �ah rejimi Bat� ile yak�n ittifak i�inde oldu�undan, n�kleer silah geli�tirme gibi sald�rgan ve g�venlik tehditleri do�urabilecek bir yola sapma olas�l��� s�z konusu de�ildi. ��te bu y�zden �srail, �ah rejimi ya da benzeri Bat� yanl�s� ve sek�ler bir yap�n�n �ran”da yeniden iktidara gelmesini tercih etmektedir. Zira b�yle bir �ran, �srail i�in hem ideolojik hem de n�kleer bir tehdit olmaktan ��kacakt�r.

�srail g�n�m�zde �ran”�n d��manl���n�, �zellikle “n�kleer tehdit”, “ter�r destek�ili�i” ve “�srail”in yok edilmesi” gibi s�ylemler �zerinden me�ruiyetini g��lendirmek, ABD ve Bat� d�nyas�ndan stratejik destek almak ve Arap �lkeleriyle yak�nla�mak i�in etkili bi�imde kullanmaktad�r. �ran”daki mevcut rejim bu anlamda �srail i�in “ideal d��man” i�levi g�rmektedir. Bu bir hakikat! Peki, �ran”da �ah rejimi ya da ona benzer Bat� yanl�s�, sek�ler ve rasyonel bir yap� yeniden iktidara gelirse, �srail”in bu “a��k d��manl�k” zeminini kaybetme riski do�maz m�?

�unu �ok iyi biliyoruz ki, �srail jeopolitik yaln�zl���n� k�rmak ve askeri-diplomatik pozisyonunu me�rula�t�rmak i�in her d�nemde yeni tehdit ba�l�klar� olu�turma refleksine sahiptir. �srail”in medyaya s�zan istihbarat raporlar� ve de �rt�l� bir �ekilde yap�lan resm� a��klamalar g�steriyor ki, �srail”in yak�n gelecekteki hedefi, T�rkiye”nin b�lgedeki artan n�fuzunu s�n�rland�rmak.

Bu nedenle �ran”da rejim de�i�ikli�ine ihtiya� duyulmaktad�r ��nk� mevcut �ran rejimi, T�rkiye ile rekabet eden ve zaman zaman i� birli�i yapan bir akt�r olarak b�lgesel dengeyi karma��kla�t�rmaktad�r. �srail, �ran”da Bat� yanl�s�, sek�ler ve T�rkiye kar��t� bir rejimin iktidara gelmesini, b�lgedeki g�� dengesini kendi lehine de�i�tirecek ve T�rkiye”nin etkisini zay�flatacak bir geli�me olarak g�rmektedir. B�ylece hem �ran”�n �srail”e y�nelik do�rudan tehdidi azalacak hem de T�rkiye”nin b�lgesel hamleleri engellenmi� olacakt�r.

Sonu� olarak, Tahran y�netimi �ran”daki rejimini ayakta tutmak istiyorsa, b�lgesel istikrar ve me�ruiyet i�in T�rkiye ve Arap �lkeleriyle uzla�mak ve birlikte hareket etmek zorundad�r. Rekabet ve �at��ma yerine diyalog ve i� birli�ini tercih etmek hem ekonomik kalk�nma hem de g�venlik a��s�ndan �ran”a b�y�k avantajlar sa�layacakt�r. Aksi takdirde, b�lgesel gerilimler i� ve d�� tehditlerin artmas�na yol a�arak rejimin k�r�lganl���n� ve ��z�l���n� daha da h�zland�rabilir.

Source: